İçeriği Paylaş:

Çekim İsimler (tertia declinatio)

III.  Çekim İsimler (tertia declinatio)

Bu çekimdeki isimler artan ve artmayan isimler olmak üzere iki bölüme ayrılırlar. Şöyleki; tekil genetivus’larındaki hece sayısı tekil nominativus’larındaki hece sayısından fazla olanlar III. çekim artan isimler (nominainparisyllaba)i, eşit hecesi olanlarda III. çekim artmayan isimler (nominaparisyllaba)i teşkil ederler.Bu çekime giren isimler hem her üç cinse aittirler ve em de son heceleri çok değişiktir.         Bu nedenle artan ve artmayan isimleri ele alırken bunların farklı cins ve son hecelerini de hesaba katarak açıklamağa çalışacağız.Artan İsimlerYukarıda belirtildiği gibi bu gruba giren ismlerin tekil genetivus’larındaki hece sayısı tekil nominativus’larındaki hece sayısından fazladır.Bu gruba giren isimlerin çekimi aşağıdaki örneğe göre yapılır:

Örnek : radix: kök

Ekran AlıntısıYukarıdaki örnekten de görüleceği gibi çekimi yapabilmek için ismin gövdesine tekil nomenativus’dan sonra tekil haller için gen. de –is, takısını; çoğul haller için de sırayla nom.da – es, gen. de –um, takılarını eklemek gerekir.Bu çekime giren isimlerin tekil nominativus’ları çok çeşitlidir. Bu nedenle kelimenin son harf veya hecesine bakarak bunların cinslerini bir kurala bağlamak mümkün değildir. Buna rağmen bazılarını gruplar altında toplamak mümkündür.a) Tekil nominativus’ları “x” ile biten isimler genellikle

Örnek: apex;    apicis     (m): tepe

cortex,  corticis   (m): kabukthorax,        thoracis  (m): göğüs kafesilarynx, laryngis (m): gırtlakmeninx,     meningis (m): beyin-omurilik zarıb)  Tekil nominativus’ları “or” ile biten isimler genellikleÖrnek: flexor, flexoris (m) : bükücü arrector, -oris (m) : kaldırıcı rotator, -oris  (m) : döndürücü calor, -oris                (m) : ısıtumor, -oris   (m): şiş, tümör

color, -oris     (m) : renk

c)  Tekil nominativus’ları “o” ile biten isimler genellikle dişildir.

Örnek: regio, -onis   (f) : bölge

digesto, -onis  (f): sindirimorigo, originis (f): başlangıç, kökend)  Tekil nominativus’ları “as” ile biten isimler hemen tümüyle dişildirler.Örnek: cavitas, cavitatis (f) : oyuk, boşluk extremitas, extremitatis (f) : taraf, üye tberositas, tuberositatis (f): pürtük humanitas, humanitatis (f): insanlıke) Tekil nominativus’ları “es” ile biten isimler

Örnek: paries, parietis (m) : duvar

pes, pedis (m): ayakf)  Tekil nominativus’ları “is” ile biten isimlerden tekil gebetivus’ları “-eris” olanlara “-inis” olanlar eril; “-itis” ve “-idis” olanlar da dişildir.

Örnek: pulvis, pulveris (m) : toz

sanguis, sanguinis (m) : kanepidermis, epidermidis (f) : üstderi, epidermcuspis, cuspidis (f): sivri uç, kuspidg) Artan isimlerden cinssiz olanları da aşağıdaki şekilde çekilirler. Latince de bütün cinssiz isimlerde olduğu gibi tekil nominativus’ları ile tekil accusativus’ları birbirine benzerler ve çoğul nominativus’ları ile accusativus’ları daima “a” ileÖrnek: corpus: cisim, gövdeEkran AlıntısıBu çekim grubuna giren kelimelere örnekler:Tempus, temporis (n) : zaman,şakakPectus, pectoris (n) : gögüsAbdomen, abdominis (n): karınForamen, foraminis (n) : delikDerma, dermanis (n): deriOedema, oedematis (n) : ödemTuber, tuberis (n) : tümsekh)  Artan isimlerin kurula uymayanları da vardır. Şöyle ki, eğer bir ismin tekil nominativus’u tek heceliyse ve sonu da “s” harfi ile bitiyorsa ve bu “s” harfinden önce de sessiz harf varsa bu isim artan bir isim olsa bile artmayan bir isim gibi çekilir. Yani çoğul genetivus’u “um” ile değil “ium” ile biter. Bunların cinsleri de ya eril veya dişil olabilirler.

Örnek : dens: diş

Ekran AlıntısıYukarıdaki örnek gibi çekilen isimlerden bazıları:Pons, pontis (m) :köprüMons, montis (m): dağPars, partis (f) : parça, bölümGlans, glandis (f) : meşe palamutu, glansBütün bu yukardaki kural ve gruplara girmeyan kural dışı II.çekim artan isimler de vardırÖrnek: os: kemikEkran AlıntısıYukarıdaki örnek gibi olan bazı isimler:Os, oris (n) :ağızCor, cordis (n) : kalpCaput, capitis (n) : başHepar, hepatis (n) : karaciğerVas, vasis (n) : damar (bunun çoğul genitivis’u vasorum’dur.)Ren, renis (m) : böbrek (bunun çoğulu ise renes’dir)

İçeriği Paylaş:
İlginizi Çekebilir
Yorum Yapılmamış

Henüz Hiç Yorum Yapılmadı..

Yorum Yaz

Çekim İsimler (tertia declinatio)

Anatomi

23/07/2016 | Yorum Yok | 22 | kucukakarsu