noimage

İçeriği Paylaş:

İsim Tamlaması

 

İsim Tamlamasıİsimler ve bunların çekimlerinden sonra bu konuyu kapatmadan kısaca da tıp’da çok kullanılan isim tamlamasından da söz etmek yerinde olacaktır. Türkçede olduğu gibi Latince’de de isim tamlaması hemen daima ismin genetivus haliyle yapılırr. Ancak isim tamlamasındaki tamlayan daima ve kesinlikle genetivus halindedir ve tamlanan durumunda olan kelimeler ise nominativus halindedirler.Örnek:“gül veya gülün goncası” isim tamlamasının latincesi “gemma rosæ”dir. Burada görüldüğü gibi tamlayan kelime olan gül “rosa” genitivus ve tamlanan kelime olan gonca da yani “gemma” nominativus halindedirler.Bir başka örnek:“rima palpebrarum” (gözkapakları aralığı) bu isim tamlamasında da görüldüğü gibi tamlayan genetivus halinde yani “palpebrarum” şeklinde ve tamlanan kelime olan “rima” ise nominativus halinde bulunmaktadır.Nomen adjectivum –SıfatSıfatlar bilindiği gibi nitelik ifade den, bir ismi tanımlayan veya sınırlayan kelimelerdir. Latince de sıfatlar niteledikleri ismin cins, hal ve sayısında olmak zorundadır. Yani isim tekil ise tekil, çoğul ise çoğul ve cinsi de ne ise ona uymak zorunluluğu vardır. Böyle olunca Latince’de sıfatların tıpkı isimler gibi cins, hal ve sayıları olup onlar gibi de çekilirler. Sıfat konusunu kapatmadan fiiller ve isimlerden türetilen sıfatlardan nasıl oluşturulduğunu da kısaca özetliyelim.a) Fiillerden oluşturulan sıfatlara türkçede sıfat fiiller denirki şöyle oluşturulurlar:Fiillerin şimdiki zaman gövdelerine ilave edilir. Örnek: abducere uzaklaştırmak, fiilini şimdiki zaman gövdesi olan “abduc” köküne “ens” takısı getirilerek abducens= uzaklaştırılan, sıfatı elde edilir. Aynı şekilde permanere=sürmek,devam etmek, fiilini şimdiki zaman gövdesi olan “permane” köküne “-ns” takısı eklenerek de permanes=sürekli sıfatı meydana getirilir.b) İsimlerden sıfat türetilmesi de şöyle yapılır: Herhangi bir isimden sıfat yapmak istenirse önce o ismin gövdesi bulunur. Bunun için de ismin tek.gen. takısı atılır. Böylece elde edilen isimvücudunun sonu “L” harfi ile bitiyorsa buna “-oris,-e” takıları getirilmek suretiyle sıfat meydana getirilir.Örnek: Dens, dentis: diş bunun isim gövdesi “dent” dir ki buna da “-alis,ale” takılarını ilave edilerek dentalis (elis ve dişi için) dentale (cinsiz için) sıfatı oluşturulmuş olur. Bir başka örnek: mandibula, -ae (altçene) –Bunun gövdesi de “mandibul”olacağına göre buna “-aris veya –are” takıları eklenerek mandibularis (eril ve dişil için) mandibulare (cinssiz için) sıfatı elde edilmiş olur. Son olarak da isimlerden birleşik sıfatların oluşturuluşunu özetleyelim. Bunun için herhangi bir ismin tek.gen. takısına “-formis—e”, takıları eklemek suretiyle yapılır. Örnek: pirum, -i (armut)-piriformis (armutsu), fusus, -i (iğ) –fusiformis (iğsi, filum, -i (iplik) –filiformis (ipliksi)Gerekçe kökenli olup da Latinceye mal edilmiş isimlerden de üç takılı sıfatlar türetilmiştir ki  onlar da aşağıdaki gibi oluşmuşlardır. Grek asıllı herhangi bir ismin tekil gen. Halini genitiv takısındaki “-is” yerine “-eus” takısı getirilmek suretiyle isimden sıfat oluşturulur. Örnek: mastos, mastoidis (meme) buradaki “-is” takısı yerine “-eus” getirilerek mastoideus, -a,-um: (mememsi) sıtafı elde edilir. Aynıyle laryngis, laryngis, (gırtlak)- laryngeus (gırtlağa ait)  meninx, meningis (beyin-omurilik zarı)- meningeus (meninx’e ait) caro, cornis (et) –catneus (etli) 

 

İçeriği Paylaş:
İlginizi Çekebilir
Yorum Yapılmamış

Henüz Hiç Yorum Yapılmadı..

Yorum Yaz

İsim Tamlaması

Anatomi

25/07/2016 | Yorum Yok | 27 | kucukakarsu