safranbolu-hakkinda-genel-bilgiler

İçeriği Paylaş:

Safranbolu’ya Genel Bakış

Safranbolu’ya Genel Bakış

Tarihi evleri, lokumu ve safran bitkisi ile dikkatleri üzerine çeken turistik bir ilçe olan Safranbolu Batı Karadeniz bölgesinde, denizden kuş uçumu 65 km içeride bulunur. 41–16 kuzey enlemleri ve 32–41 doğu boylamları arasındadır. Karabük İline bağlı olan Safranbolu, İl merkezinden 8 km uzaklıktadır. İlçe güneyinde Ovacık, batısında Karabük, doğusunda Araç (Kastamonu), kuzeyinde Eflani ile çevrilidir. Fiziki şartların elverişliliği yanında birer liman şehri olan Bartın ve Amasra yerleşmelerinin iç Anadolu ile bağlantısını sağlayan Safranbolu ve çevresi çok eski zamanlardan beri nüfus topluluklarının yerleşmesi için uygun bir yerleşke olmuştur. Safranbolu’nun bilinen en iyi otel/konak/restaurant/kafesi hakkında bilgi edinmek için sağdaki mavi yazıya tıklayabilirsiniz: Babahan Konakları

Tarih içinde muhtelif devletlerin eline geçen Safranbolu, askerî ve siyasî öneminin yanında, ekonomik önemi ile de doğuyu batıya bağlayan İpek ve Baharat Yolu’nun kavşak noktası olmuş, bu özelliğinden dolayı da nüfus yapısındaki hareketlilik şehirde nüfusun azalıp çoğalmasına neden olmuştur.

Nüfus hakkındaki en eski bilgiler 18. yüzyıla aittir. Şemsettin Sami, 1894 tarihli kitabında nüfusun 8000 olduğunu yazımıştır. 1897 yılı Kastamonu Vilayet-i Salnamesi’nde Şehirdeki Türk nüfusu 13456’dır. Bunun yanında Hıristiyan nüfusun yoğunluğu ve bu yoğunluğa rağmen saygı çerçevesinde ve uyum içinde yaşanan hayat dikkat çekmektedir. 2013 nüfus verilerine göre Safranbolu’ya ait son rakam 58.373’dür.

Genel olarak Safranbolu’nun kent nüfusundaki dalgalanmaya dikkat edilirse, çok eskilerden beri anormal bir nüfus artışının olmadığı göze çarpmaktadır. Bunda kentte uygulanan bilimsel bir aile planlamasının dikkatle uygulanmasının büyük bir rolü vardır. Köylerden kent merkezine ilgi artışı 1960 yılından sonra görülmektedir. Bunun en önemli sebebi Demirçelik fabrikasına ulaşımın kolay olmasıdır. Demirçelik fabrikalarında iş imkânı bulan yöre halkı; köylerden merkeze servis olması sebebiyle köyde ikamet etmeye devam etmiş, daha sonra iyileşen yaşam şartları ve artan gelir düzeyine bağlı olarak Karabük ve Safranbolu’ya yerleşmeyi tercih etmiştir. Bunun dışında kent yerlilerinin büyük bir kısmı öncelikle İstanbul gibi büyük şehirlere göçmekte, bu göçü iş veya daha iyi yaşam şartları yönünden tercih etmektedirler. Son yıllarda il merkezi olmasına rağmen eski sosyal canlılığını yitiren Karabük’ten de Safranbolu’ya belirgin bir göç başladığı görülmektedir.

Eğitim durumuna bakıldığında temel eğitim olan ilköğretim döneminde çocukların cinsiyet ayrımı yapılmaksızın okula gönderildiği, fakat devamında bu oranın düştüğü yüksek öğretimde erkeklerin ön plana çıktığı görülmektedir.

İlçe, coğrafya bakımından engebeli bir bölgede yerleşmiştir. Yerleşim alanındaki rakım farklılığı, kenti birkaç iklimin bir arada yaşanabileceği ender coğrafyalardan biri durumuna getirir. Safranbolu, Batı Karadeniz’de yer almasına rağmen meteorolojik özellikleri Karadeniz iklimine değil İç Anadolu karasal geçiş tipine dâhildir denilebilir. Kent merkezi “Şehir” (Çarşı), deniz seviyesinden 400 metre olan yüksekliği ile en düşük rakıma sahiptir ve birkaç kilometre kuzeydeki 600 metre rakımlı “Bağlar” bölgesi ile arasındaki iklim farklılığı, yazlık ve kışlık olarak kullanılan yerleri oluşturmuştur.

Çevrede yoğun orman alanları, geniş düzlüklü yaylalar, biri dünyaca ünlenmiş olmak üzere çok sayıda mağara, bu mağaraların ikisinden çıkan ve kentin içme suyu ihtiyacını karşılayan su kaynakları, vadiler ve kanyonlar oluşturan dereler bulunur. İlçeden geçen belli başlı akarsular; Araç Çayı, Soğanlı Çayı ve Ovacuma Deresi’dir. Bölgenin diğer önemli akarsularını Tabakhane, Bulak, Malagöz ve Kirpe Dereleri oluşturur. Özellikle Kirpe ve Malagöz derelerinin açmış olduğu vadiler birer kanyon vadi niteliğindedir. Bölgede göknar, meşe, karaçam, gürgen ve sarıçam gibi birçok türden oluşan orman örtüsünün yanında maki türleri de kendisine yer bulmuştur.

Safranbolu, Karadeniz ve İç Anadolu iklimi arasında bir geçiş kuşağındadır. Kara iklimi özelliklerinden şiddetli kışlar ve kurak yazlar görülmez. Yağışlar mevsimlere dağılmakla beraber kara iklimi etkisi ile en çok yılın ilk yarısında düşer.

safranbolu-hakkinda-genel-bilgiler

Araç ve Soğanlı Nehirlerinin alüvyal dolgu sahalarında yapılan sulamalı tarımın yanında, plato alanlarında yer alan köylerde üretilebilen safran bitkisi, Safranbolu’nun karakteristik tarımsal özelliklerini gösterir. Ayrıca her cins tahıl üreticiliğinin ve bağcılığın yapıldığı Safranbolu çevresinde bulunan geniş çayırlık alanlar hayvancılığın ve ona bağlı üretimin gelişmesine zemin hazırlamıştır.

Safranbolu’nun 5000 yıl öncesine uzanan tarihinde ticaretin çok önemli bir yeri vardır. 13. yüzyıldan itibaren Asya-Avrupa arasındaki ticarette İstanbul, Bolu, Amasya, Tokat, Sivas Kervanyolu’nu Sinop’a bağlayan ve dolayısıyla Karadeniz’le bağlantıyı sağlayan yolun Gerede, Safranbolu, Kastamonu güzergâhını izlemesi Safranbolu’yu önemli bir merkez haline getirmiş, Safranbolu’nun hem ekonomik hem de kültürel yönden gelişimine imkân sağlamıştır. Bugün Çarşı içerisinde aynen korunmakta olan Cinci Hanı’nın ihtişamı o günlerin hareketliliğinin belgesi niteliğindedir. Safranbolu’yu ünlendiren evlerin ihtişamı ve bölgedeki sayısız tarihi eser de sahip olunan zenginliğin bir göstergesidir. Bu dönemde İstanbul ve Osmanlı sarayı ile yoğun ilişki içinde olan Safranbolu’ya Osmanlı imparatorluğunun sadrazamları ve devlet adamları da cami, medrese, han, hamam gibi önemli eserler kazandırmışlardır.

Özellikle Osmanlı döneminde ekonomi gelişmiş, Ahilik töresi esas alınarak şehirde çarşılar kurulmaya başlanmıştır. Ekonomi ve imar hareketlerindeki hızlanma 18. yüzyıla rastlar. Sadrazam İzzet Mehmet Paşa’nın üstün gayretleri kentin ekonomik ve mimari yönden ileri gitmesinde büyük rol oynamıştır. Kendi adı ile bir cami inşa ettiren İzzet Mehmet Paşa, caminin vakfiyesi olarak yaptırdığı dükkânları ile de çarşının gelişmesini sağlamış ve kente su getiren suyolları yaptırmıştır.

Safranbolu’da üretim ve ticaretin yapıldığı alan “Şehir” (Çarşı) olarak adlandırılan bölgeye yayılmıştır. Lonca üzerinde sürdürülen her üretim ve ticaret alanı, ayrı sokak ve çarşılarda toplanmıştır. Çarşı’da 19. yüzyılda 1500 eve karşılık 1000’e yakın dükkân olması, ticaretin o dönemde ne kadar önemli olduğunun kanıtıdır. O yıllarda dericilik başta olmak üzere, yemenicilik, demircilik, bakırcılık, manifaturacılık, dokumacılık, semercilik, nalbantlık ve kerestecilik kentin ekonomisini sırtlayan üretim alanlarıdır. Bugün çarşı kesiminde sokaklara adlarını veren bu zanaatların sürdürüldüğü birkaç dükkâna hala rastlanabilir. Yemeniciler arastası ve manifaturacılar sokağı başta olmak üzere çarşı bölgesindeki pek çok sokak, bugün hediyelik eşyaların satıldığı yerler olarak yeni işlevlerine kavuşmuştur. Demirciler çarşısında sıcak demir üretimleri sürmekle birlikte, dövme demir ürünler daha çok süs eşyası olarak kullanılmak üzere üretilmektedir.

Cumhuriyetten sonra ortaya çıkan gelişmeler Safranbolu’nun ekonomisini derinden sarsmış, geleneksel ekonomik yapı çökmüş ve yerine yeni bir yapı kurulamamıştır. Özellikle Karabük’e 1937 yılında Demirçelik Fabrikası kurulana kadar halk geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlarken, bu yıldan itibaren iş alanı olarak fabrika rağbet görmüştür. Karabük’ün gelişen ekonomik imkânlarının etkisiyle ilçedeki ticari etkinlikler ve tarımsal faaliyetler gerilemiştir.

 

Kaynak: KARABÜK ÜNİVERSİTESİ-SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ-TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI-YENİ TÜRK DİLİ BİLİM DALI – SAFRANBOLU YÖRESİNDE KULLANILAN ATASÖZLERİ ve DEYİMLERİN FONETİK İNCELEMESİ Yüksek Lisans Tezi – Sena ÖZDEMİR

İçeriği Paylaş:
İlginizi Çekebilir
1 Yorum Var
  1. Avatar for hgs yükleme
    hgs yükleme

    Safranbolu harika bir yer gidip görmek gerekli gezilecek yerlerden biri türkiye tavsiye ederim

Yorum Yaz

Safranbolu’ya Genel Bakış

Safranbolu

23/06/2017 | 1 Yorum | 101 | Mustafa Küçükakarsu