Tarihi Safranbolu Evlerinin Özellikleri

tarafından
198
Tarihi Safranbolu Evlerinin Özellikleri

SAFRANBOLU EVLERİ

Bu bölümde temel olarak tarihi safranbolu evleri, safranbolu evleri tarihçesi, safranbolu evleri içi, safranbolu evleri hakkında bilgi, safranbolu evleri hakkında kısa bilgi hakkında bilgiler olacaktır. Safranbolu hakkında genel bilgiye sahip olmak için sağ taraftaki kırmızı yazıya tıklayabilirsiniz : Safranbolu

Türk evi kısaca; tarih boyunca Türklerin içinde yaşadıkları evlerin tümüne verilen genel isimdir. Türkler tarih boyunca Orta Asya’ dan Balkanlar’ a, Kuzey Afrika’ dan Arabistan’a, Karadeniz’ in kuzeyine kadar varlıklarını sürdürmüş, bu bölgelerde çeşitli yerleşimler kurmuşlardır.

Safranbolu’nun bilinen en iyi otel/konak/restaurant/kafesi hakkında bilgi edinmek için sağdaki mavi yazıya tıklayabilirsiniz: Babahan Konakları

Türklerin yerleştiği bölgelerin coğrafi ve kültürel özelliklerindeki farklar evlerin şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Plan tipi, ahşap çatkı tekniği, zemin katlarda bulunan taş duvarların yapısı, dolgu ve kaplama malzemeleri, çatı, saçak, çıkma ve çıkma taşıyıcısı detayları, pencere boyutları, pencere kapakları v.b. özellikler her bölgede değişiklik göstermesine rağmen bir bütün olarak düşünüldüğünde Türk evi karakteri kendini hemen belli etmektedir.

Türk evinin gelişerek temel özelliklerine ulaştığı dönem, XVI, XVII. ve XVIII. yüzyıllardır. Merkez olarak İstanbul düşünüldüğünde, Osmanlı İmparatorluğu’ nun geniş sınırları içinde karakteristik yerleşim alanlarının, kuzeybatıda Trakya ve Rumeli, güneydoğuda ise Anadolu, Suriye, Mısır ve Kuzey Afrika yönünde yayıldığı gözlenmektedir. Bursa, Edirne ve İstanbul’ u içine alan Marmara Bölgesi’ nin etki alanına giren Rumeli ile Anadolu’ nun Batı kesiminde tipik Türk evleri egemendir. Eski yerel kültürler ve dış etkenler ise varlıklarını Anadolu’ nun, iç, doğu ve güneydoğu kesimlerinde gösterirler.

Türk evinin temel özellikleri özgün oda düzeni, plan şeması, çok katlılık ve yapım tekniği olarak söylenebilir.

Sedad Hakkı Eldem’e göre, yapı malzemesi çıkış noktası alındığında, değişik tipteki Türk evlerinin dağılımı, Marmara Bölgesi, Karadeniz Kıyısı, Doğu Karadeniz, Batı Anadolu, Ege sahili ve adaları, Bodrum, Toros yaylaları, Akdeniz kıyısı, Kuzey Anadolu, Ankara, Orta Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu olarak özetlenebilir.

Örneğin Doğu Anadolu’ da strüktürü ahşap hatıllı, taş duvarlarla kurulmuş evlerin oluşturduğu yerleşmeler ağırlıklı olarak görülmektedir (Şekil 2. 2). Doğu Anadolu’ daki ahşap destekli taş yapılara örnek gösterilebilecek iki yerleşme yeri vardır. Bunlardan biri, oldukça yüksek nüfusuyla tarihin her döneminde önemini korumuş olan Erzurum kenti, diğeriyse yöre karakterini kasaba ölçeğinde yansıtan Erzincan iline bağlı Kemaliye ilçesidir .

tarihi-safranbolu-evleri-hakkinda-genel-kisa-bilgiler

Kuzey Anadolu bölgesindeki Safranbolu Evleri’ nde zemin kat duvarları çamur harçla örülmüş taştır. Bir metre ara ile ahşap hatıllar yerleştirilir. Evlerin ana çatkısı ise ahşaptır. Döşeme, tavan, dolap, kapı, pencere ve dam örtüsü olarak da ahşap kullanılmıştır . Batı Anadolu’ daki ev tiplerinin örnek gösterilebileceği Birgi’ de belli yüksekliğe kadar yığma taş duvar veya alt kat ahşap hatıllı yığma taş duvar, üst kat kerpiç dolgulu ahşap karkas, sıvalı genelde badanalı ve eğimli, ahşap konstrüksiyonlu çatılı bazen toprak damlı evler bulunur. Zemin kat kagir yığma, üst kat ahşap iskelet veya yükseltilmiş bodrum kagir yığma, üst kat ahşap iskelet veya zemin kat ve üst katın üç cephesi yığma, üst katın ön cephesi ahşap iskelet, nadiren yığma duvarın bir kısmı ahşap yığma şeklindedir .

Geleneksel Türk Evi odalar, sofa, ve servis mekanı gibi bölümlerden oluşur. Bu bölümlerin temel özellikleri kısaca aşağıdaki gibi açıklanabilir.

Odalar, yapı içinde belirli eylemleri karşılayan birimlerdir. Türk evinde odaların en önemli özelliği bir yaşam biçimi olarak çok amaçlı kullanılmasıdır. Her odada oturulur, çalışılır, yemek yenir, uyunur, yıkanılabilir. Burada en büyük etken hareketli donatıların (mobilya, eşya) taşınır olmasıdır. Eşyalar gerekli olduğu zaman ortaya getirilir, kullanıldıktan sonra tekrar yerlerine konur. Bu amaçla odanın orta alanı boş bırakılmıştır .

Sofa, odalar arası ilişkiyi sağlayan ve bireylerin toplanmasına olanak veren orta alandır. Odalar genellikle sofaya açılırlar. Evin içindeki hareket yollarına olanak vermesi sebebiyle önemli bir işlevi bulunmaktadır. Oda sırasının önünde, arasında veya odaların ortasında bulunabilir. Türk evini Batı evinden ayıran en önemli özelliklerden biri, odaların sofaya açılmasıyla bu mekanın hareket merkezi görevini üstlenmesidir. Sofa bir ya da iki yandan kapalı olabildiği gibi ortada da olabilir. Sofanın yeri ve biçimi plan tiplerinin oluşumundaki en önemli etkendir. Evin plan şemasına ve odalara geçiş yapılacak alanın kullanılabilmesinin gereği olarak yan sofa, ara sofa gibi asıl sofanın uzantıları da yer alır. Sofalar yörelere göre; sergah, sayvan, çardak, divanhane, hayat gibi başka isimlerle de anılabilir. Bu ortak alan dolaşım dışında oturma amacıyla da kullanılmıştır. Sofanın bazı bölümlerinde sedir ve taht gibi dinlenme, sohbet ve dışarının seyredilebileceği, manzaraya yönelmiş köşeler oluşturulmuştur. Türk evinde merdivenler, geçitler, hela, mutfak, depo gibi birimler servis mekanları başlığı altında toplanabilirler. Merdivenler sofaya doğrudan ya da özel başka bir bölümden ulaşırlar. Geçitler iki odayı birbirine bağlayan küçük koridorlardır.

Bu yazımızda da tarihi safranbolu evleri, safranbolu evleri tarihçesi, safranbolu evleri içi, safranbolu evleri hakkında bilgi, safranbolu evleri hakkında kısa bilgi vermiş olduk. Umarım faydalı olmuştur.

 

Kaynak : YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ-FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ-GELENEKSEL TÜRK EVİNİN DOĞAL AYDINLATMAAÇISINDAN İNCELENMESİ; KEMALİYE, BİRGİ VE SAFRANBOLU EVLERİ-YÜKSEK LİSANS TEZİ-SİNEM SAYIN